Nieuwstraat, Aalst

Op het te onderzoeken plangebied wordt door Van Gestel en CO Immobiliën NV een nieuwbouw met winkelpand en appartementen gepland. In het kader van de stedenbouwkundige vergunningsaanvraag adviseerde Ruimte en Erfgoed een prospectie met ingreep in de bodem, gevolgd door een opgraving indien de prospectie positief was.

In 2001 voerde het toenmalige Instituut voor het Archeologisch Patrimonium (IAP, nu het VIOE) een opgraving uit in de Nieuwstraat.

Bij het onderzoek aan de straatzijde bleek een reeks van bewoningsresten uit de middeleeuwen bewaard te zijn gebleven. Een muurrestant uit de 14de eeuw toont aan dat de toenmalig stenen huizen nog ten dele een andere perceelsindeling volgden. Uiterst belangwekkend waren een reeks van vijf opeenvolgende vloerniveaus die afgedekt waren met een stortpakket van verbrande leembrokken. Deze zijn afkomstig van de houten huizen, waarvan de muren bestonden uit met leem bestreken wanden van gevlochten takken. De vloeren bestonden uit aangestampte leem, waarop telkens een zwart laagje ingetrapt vuil aanwezig was. In die laagjes werden potscherven aangetroffen, waarvan de oudste uit de 12de eeuw dateren. Uit diezelfde periode stamt een grote kuil, die gegraven werd om de leem te winnen die diende bij de huizenbouw. In de 14de eeuw werden resten van een afgebrand houten huis op het achtererf gestort. Hierin bevonden zich ook de resten van een zestal door de hitte gesprongen en ten dele vervormde potten.

Op 24 juni vond er een tweede archeologische prospectie met ingreep in de bodem plaats juni. In totaal werden er 3 sleuven aangelegd die middeleeuwse sporen bevatten. Stratigrafisch gaat het om een archeologisch pakket van ca. 1,5 m met volgende lagen:

• muurresten,
• 14e eeuwse brandlaag,
• meerdere loopvlakjes, wellicht uit de volle middeleeuwen,
• een oude akkerlaag,
• kuilen, vermoedelijk middeleeuws. Deze sporen tekenden zich al af in de akkerlaag en gaan ook door de moederbodem,
• de moederbodem.

Aan de straatzijde zijn er 3 à 4 kelders uit de 18e- 19e eeuw (mogelijk met laatmiddeleeuwse oorsprong) bewaard.

Een 12de-eeuwse datering voor de vroegste bewoning aan de Nieuwstraat is enigszins verrassend. Ze is ouder dan in de Kattestraat, die eveneens buiten de oudste stadsomwalling gelegen is en waar artisanale activiteiten uit de 13de eeuw de vroegste bezetting uitmaken. Een verklaring hiervoor is allicht het feit dat de Nieuwstraat een deel is van de belangrijke handelsweg Brugge-Keulen, die in de 11de eeuw voor het eerst vermeld wordt. In de loop van de 12de eeuw geraakte de oudste stadskern volgebouwd, gelegen binnen de omwalling die niet verder reikte dan de huidige Lange Zoutstraat, Grote Markt en Molenstraat. De snel groeiende bevolking van de toen bloeiende handelsstad zocht uitbreiding en vond die langsheen deze belangrijkste verkeersas. Dit resulteerde mogelijk in een soort van lintbebouwing langsheen de bestaande invalswegen van de oude stad. Dit hele proces speelde zich wellicht nog af voor de bouw van de tweede stadsomwalling (gesitueerd op de huidige wallenring) en de aanleg van de Grote Markt en nieuwe wegen zoals de Kattestraat en de Zoutstraat.